Duurzamer leven? Ontdek de tips van klimaatpsycholoog Gerdien de Vries

Veel mensen willen graag duurzamer leven. Maar op de weg ernaartoe komen ze allerlei psychologische hobbels tegen. Klimaatpsycholoog Gerdien de Vries van de TU Delft (her)kent deze als geen ander. Tussen duurzame droom en daad staat volgens haar vaak gedoe. Ontdek haar tips en word ook een groene doener. 
Duurzaam leven geeft een geluksgevoel. Het werkt op dezelfde manier als een oudere helpen met oversteken. Als u iets goeds doet voor de wereld, voelt u zich ook gelukkiger. 

Pijnpunten van verduurzamen

“Ik ga vaak met het vliegtuig, maar ik spaar wel CO2-punten.” Of: “Het zal wel meevallen met de opwarming van de aarde, er komt vanzelf een oplossing.” We hebben als mens vaak allerlei redenen om het duurzamer leven nog even uit te stellen. Universitair hoofddocent aan de TU Delft Gerdien de Vries weet hoe lastig het is om duurzame wensen om te zetten in duurzaam gedrag. Zoals energie besparen, uw huis verduurzamen of minder plastic verbruiken. Ze doet als klimaatpsycholoog onderzoek naar de psychologische hobbels die mensen ervaren bij verduurzamen. Daarnaast ervaart ze zelf ook hoe moeilijk het is om duurzaam te leven. Gerdien: 'Ik neem mezelf vaak als voorbeeld. Ik weet wat er kan en ik heb de mogelijkheden om te verduurzamen. Maar toch doe ik het niet in de mate die ik zou willen. Dat komt omdat ik gedoe ervaar. Processen zijn traag. Ik weet soms niet bij wie ik moet zijn. Of ik vind het lastig om bepaalde gewoonten op te geven. Mijn doel als wetenschapper is om inzicht te krijgen in dit soort pijnpunten. En het verduurzamen voor mensen te vergemakkelijken.'

Minder gedoe

De gedoe-factor wegnemen is volgens Gerdien belangrijk. 'Vaak betekent de duurzame keuze namelijk meer gedoe. U bent langer onderweg bijvoorbeeld. Ik sprak laatst iemand die met de trein op skivakantie ging. Maar 3 keer overstappen met de ski's bleek minder leuk dan gedacht. Dat is ook mijn boodschap aan de overheid. Beleidsmakers denken vaak dat ze alles op orde hebben. Maar in de praktijk blijkt het voor veel mensen lastig om die subsidieregeling of duurzaamheidslening te vinden. Gedoe is voor veel mensen een stressfactor. Ze zien als een berg tegen verduurzamen op. Het helpt om die berg op te knippen in kleine stapjes. Ik doe dat bijvoorbeeld nu ik een warmtepomp wil. Ik begon met kijken wat ik in mijn woning kon verduurzamen. Of er een warmtenet komt of dat ik zelf iets moet doen. Toen benaderde ik de VVE met de vraag of een warmtepomp wel kan en mag. Ook keek ik hoe het zit met subsidies. Vaak zijn het maar klusjes van een paar minuten. Het helpt dus om alles een voor een te doen. En uzelf voor het halen van kleine doelen te belonen. Met iets lekkers of duurzaams. Zelfs stickers plakken werkt', lacht de klimaatpsycholoog.

Dat maakt het makkelijk om te zeggen: “Okay, dan rijd ik nog wel even door, maar vlieg ik wat minder”

Trucjes van ons brein

Naast de gedoe-factor zijn er meer dingen die voor mensen een psychologische hobbel zijn bij duurzamer leven. Met haar achtergrond als sociaal psycholoog kent Gerdien de trucjes van ons brein. 'Ons brein gaat selectief met informatie om. Stel, u gaat meestal met de auto naar het werk. Dan leest u vooral berichten die u vertellen dat auto’s tegenwoordig best wel schoon zijn. Of het milieu niet zo vervuilen als vliegen. En neemt u minder snel informatie tot zich waardoor u uw rijgedrag moet veranderen. Dat maakt het voor uzelf prettig om te denken: “Okay, dan rijd ik nog wel even door en vlieg ik wat minder.” We proberen als mens altijd het verschil op te heffen tussen wat we zouden willen en wat we daadwerkelijk doen. In de psychologie heet dit verschil 'cognitieve dissonantie'. We proberen dit verschil te verkleinen door onszelf een morele vrijbrief te geven. Hiermee verkleinen we ons schuldgevoel. We houden onszelf voor dat we ons niet zo duurzame gedrag wel compenseren met duurzaam gedrag. Dus: “Het is niet zo erg dat ik met de auto naar mijn werk ga, want ik ga al met de trein op vakantie.'

Geen klimaatdepressie

De klimaatpsycholoog noemt nog een manier om die spanning kleiner te maken. Onze neiging om dingen optimistisch in te zien. Ook als het gaat over het klimaat. Gerdien: 'Dat is evolutionair namelijk handig. Met doemdenken schiet u weinig op. We denken bijvoorbeeld dat het wel zal wel meevallen met de zeespiegel of de smeltende gletsjers. Of dat iemand slim genoeg is om het op te lossen. Hoe hard klimaatwetenschappers ook roepen dat het de verkeerde kant opgaat. Natuurlijk is het niet zinvol om in een klimaatdepressie te belanden. Maar dat optimisme voorkomt soms dat mensen actie ondernemen. Daarnaast vinden we het lastig om dingen op de lange termijn te overzien. Klimaatverandering is natuurlijk ook een moeilijke boodschap. Veel is onzeker. Wanneer en hoe het klimaat bijvoorbeeld precies verandert. Een fijne leefstijl opgeven voor iets wat in de toekomst misschien gaat gebeuren? Dat past niet bij onze natuur.'

Hoe overwint u die psychologische hobbels? Denk goed na over uw doelen, schrijf ze op en knip ze op in stapjes.

De waan van alledag

Wat als we dan eenmaal wel dat plan hebben gemaakt om korter te douchen? Of ons huis te isoleren? Dan is er volgens de klimaatpsycholoog ook nog zoiets als de waan van alledag. Er is vaak een groot gat tussen wat we van plan zijn en wat we daadwerkelijk doen. Gerdien: 'Tijdens onderzoeken zeggen mensen bijvoorbeeld vaak dat ze van plan zijn minder vlees te eten. Of minder te vliegen. Ze liegen niet, ze vinden dat op dat moment echt. Maar als puntje bij paaltje komt, komt de waan van alledag om de hoek kijken. U kunt vandaag denken dat u morgen met de fiets naar het werk gaat. Maar als het regent en u bent al iets te laat, pakt u toch liever de auto. Dat is vaak moeilijk voor te stellen op de dag ervoor. Dat geldt ook voor afvallen, stoppen met roken of drinken. Het is makkelijker vooraf dan op het moment zelf. Vandaar dat wij als wetenschappers kijken hoe we mensen hier zo goed mogelijk bij kunnen helpen. Want hoe onbereikbaar het duurzame doel soms lijkt, met wat inzicht en hulp is het vaak wel te doen.'

Stapje voor stapje

Hoe kunt u al die psychologische hobbels dan zo goed mogelijk overwinnen? ‘'Denk goed na over uw doelen', adviseert Gerdien. Schrijf doelen op. Wilt u bijvoorbeeld volledig geïsoleerd glas of zonnepanelen? Of begint u met kleine maatregelen, zoals tochtstrips of minder vlees eten? Kijk ook wat u moet doen om uw doel te bereiken. En waar u hulp bij nodig heeft. Hoelang het duurt en welke stapjes er zijn. Als u antwoord heeft op deze vragen, kunt u het er met anderen over hebben. En maak het concreet! Laat uw brein alvast wennen aan die stapjes. Woont u met uw gezin samen? Betrek hen er dan ook bij. Kinderen zeggen vaak dat ze het milieu belangrijk vinden. Maar tieners kunnen lang onder de douche staan. Begin dan met een douchewekker. Zodat ze -en u ook- 2 keer per week 2 minuten douchen. Maak met elkaar afspraken. Dit zorgt ervoor dat u zich beter aan uw duurzame plannen houdt. Dat kan bijvoorbeeld ook over vlees eten gaan of vervoer. Of het isoleren van uw woning.’

Deel uw duurzame uitdaging met anderen. Zo geeft u minder snel op en krijgt u hulp als u dat nodig heeft.

Duurzame plannen delen

Wat volgens de klimaatpsycholoog goed helpt, is uw plan delen met vrienden en familie. Of op social media. 'Zulke groene uitdagingen bestaan al. Het helpt om het verduurzamen met een groepje te doen. U maakt het zichzelf moeilijker om op te geven. En vrienden en familie kunnen u steunen op momenten dat u het nodig heeft.' Sowieso heeft de sociale omgeving volgens Gerdien veel invloed op verduurzamen. 'Krijgt u een energierekening waarop u kunt zien wat uw buren verbruiken? Dan bent u vaak geneigd om ook energie te gaan besparen. Hetzelfde geldt voor zonnepanelen. U legt ze sneller op het dak als de hele straat het doet. Maar het werkt wel 2 kanten op', waarschuwt de onderzoekster. 'Als mensen zien dat de buren minder duurzaam leven, gaan ze vaak zelf ook weer langer douchen. Je wil niet die duurzame 'nerd' van de buurt zijn. Mensen zijn kuddedieren.'

Duurzaam maakt gelukkig

Gaat u duurzamer leven voor een betere wereld of doet u het ook een beetje voor uzelf? Gerdien heeft voor de groene doeners onder ons goed nieuws. 'Uit onderzoek blijkt dat u van verduurzamen echt gelukkiger wordt. Het werkt op dezelfde manier als een oudere helpen met oversteken. Als u iets goeds doet voor de wereld, voelt u zichzelf ook gelukkiger. Heeft u een duurzame stap succesvol gezet en psychologische hobbels genomen? Dit geeft een geluksgevoel. Bovendien zet u gemakkelijker de volgende duurzame stap. U past op een gegeven moment uw zelfbeeld aan. En gaat uzelf steeds meer zien als iemand die duurzaam leeft. Ik vergelijk het vaak met 'dry january'. Oftewel een maand geen alcohol drinken. U ziet er als een berg tegenop. Maar als u eenmaal bezig bent, denkt u: “Wat vond ik hier nou zo moeilijk aan.” En voor u het weet plakt u er nog een maandje aan vast. Of begint u misschien zelfs met sporten. Komt u eenmaal in die groene ‘flow’, dan wilt u vaak alleen maar meer.'

Tips van Gerdien

Voor een duurzamer leven.

  • Denk goed na over uw duurzame doelen. Schrijf ze op en knip ze op in kleine stapjes. Bekijk welke korte klusjes u al kunt doen. En bedenk bij welke stappen u hulp nodig heeft.
  • Deel uw duurzame uitdagen met familie en vrienden. Of deel ze via social media. Zo geeft u minder snel op en krijgt u hulp als u dat nodig heeft.
  • Beloon uzelf voor het behalen van kleine doelen.
  • Veel gemeenten ondersteunen met kleine maatregelen, zoals radiatorfolie en tochtstrips. Deze kunt u soms kosteloos aanbrengen in uw huis. Informeer bij uw gemeente naar de mogelijkheden.
  • Kijk eens op de site van uw gemeente wat ze aanbieden qua duurzaamheid. Soms is er een energieloket voor meer informatie over verduurzamen en subsidies. Ook kunt u soms een gesprek aanvragen met een adviseur die bij u thuis komt.
  • Op Milieu Centraal vindt u veel informatie, handige tools en praktische tips over verduurzamen.

Beginnen met verduurzamen

Wilt u ook uw huis verduurzamen? Maar weet u niet precies waar u moet beginnen. Met onze scan ziet u direct welke maatregelen u kunt nemen.