Thuis

Een gezond binnenklimaat: van koken tot stoken

Thuis

In 1 op de 7 Nederlandse woningen is het binnenklimaat niet zo gezond. Dit blijkt uit nieuw onderzoek van TNO. Onderzoeker Piet Jacobs vertelt wat u kunt doen voor een gezond binnenklimaat in uw huis.

21 okt 2020
4 minuten

Onderzoek in woningen

Koken op gas onder een recirculatiekap, in een luchtdichte woning? 'U kunt net zo goed een vuurtje stoken in huis', vertelt onderzoeker Piet Jacobs. TNO mat een jaar lang de kwaliteit van het binnenklimaat bij 750 Nederlandse woningen. Ook deed TNO onderzoek in proefkeukens en voerde een literatuuronderzoek uit. 'Koken zonder goede afzuiging, stoken en slechte ventilatie zorgen voor een hoge concentratie ongezonde stoffen. Zoals fijnstof, stikstofdioxide, CO2 en schimmels. Vaak boven de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).'

Binnenklimaat verbeteren

Gelukkig zijn er best wat dingen die u kunt doen om het binnenklimaat in de woning te verbeteren. En als u weet waar u op kunt letten, zijn deze vaak helemaal niet zo moeilijk uit te voeren. Piet: 'Er is veel aandacht voor de buitenlucht. Maar we weten vaak niet hoe gezond het klimaat binnen is. Terwijl we gemiddeld 90% van de tijd binnen zitten. Als u het binnenklimaat verbetert, doet dat dus best veel voor uw gezondheid.' Heeft u ook liever gezonde, frisse lucht in huis? Lees de tips van TNO voor een gezonde woning.

Een gezond binnenklimaat

Volgens TNO-onderzoeker Piet Jacobs

Voor een gezond binnenklimaat is een goede kookafzuiging een aanrader. Bij bakken, braden en wokken komt het PM2.5 fijnstof vrij. Deze kleine deeltjes dringen gemakkelijk de longen binnen. En dat kan op de lange termijn zorgen voor gezondheidsklachten zoals hart- en vaatziekten. Met name bij jonge kinderen, ouderen en mensen met longaandoeningen kunnen ook op de korte termijn klachten optreden.

Goede afzuiging
Piet: 'Tegenwoordig zijn veel woningen luchtdicht en energiezuinig gebouwd. Fijnstof van het koken kan geen kant op en blijft lang hangen in huis. Een goede afzuiging vermindert de hoeveelheid fijnstof in huis gemiddeld genomen met 25%. Maar dit percentage kan bij bijvoorbeeld een fanatieke wokker veel hoger zijn. Een standaard recirculatiekap vangt alleen de kookgeurtjes af, maar niet het fijnstof. Maak dus het liefst een afzuiging naar buiten. Zorg ervoor dat de afzuigkap even groot is als de kookplaat. En bak en braad op de achterste pitten. Daar is de afvangst het grootst en wordt het fijnstof beter naar buiten gezogen. Zorg ervoor dat ventilatieroosters in huis open blijven staan. Zodat verse lucht het huis in kan. Is kookafzuiging naar buiten niet mogelijk? Zorg dan voor genoeg ventilatie tijdens en na het koken.'

'Veel mensen sluiten hun afzuigkap aan op het mechanische ventilatiesysteem. Maar dat is meestal niet genoeg om fijnstof goed af te zuigen. U heeft minimaal een zuigkracht nodig van 300 m3 per uur. In de bouwregelgeving staat dat een afzuigcapaciteit van 75 m3 per uur in de keuken genoeg is. Maar dat is veel te laag blijkt uit ons onderzoek. We proberen nu deze regels in het Bouwbesluit te laten aanpassen. En we ontwikkelen testmethoden voor afzuigkappen. Zo weet u straks precies hoe goed een afzuigkap schadelijke stoffen afvangt. Wilt u weten hoe goed uw kookafzuiging is? Plaats dan een fijnstofmetertje in de keuken. En houd bij wanneer en hoe vaak de hoeveelheid fijnstof boven de WHO daggemiddelde advieswaarde van 25 µg/m3 uitkomt.'


Gas of inductie
'Koken op gas is extra ongezond als u geen afzuiging naar buiten heeft. Hierbij komt namelijk stikstofdioxide (NO2) vrij. Onderzoek laat zien dat kinderen 20% meer kans hebben op luchtwegklachten bij koken op gas. Zorg voor afzuiging naar buiten. Of ga van het gas af met een inductie-kookplaat. Dat is tegelijkertijd een duurzame keuze', tipt de TNO-onderzoeker.

Steekt u tijdens de donkere dagen graag een kaarsje aan? Gezellig, maar kaarsen dragen wel bij aan de hoeveelheid fijnstof in huis. Piet: 'We zagen tijdens het onderzoek een duidelijke fijnstofpiek bij mensen die 's avonds kaarsen brandden. Let vooral op walmende en flakkerende kaarsen. En plaats geen kaarsen onder een stolp. Dan komt extra fijnstof vrij. Maar het beste is nog een ledkaarsje in plaats van een echte kaars.'

Ook is de fijnstofspecialist geen liefhebber van openhaarden. 'De verbrandingstemperatuur is laag en er ontstaat veel fijnstof. Iets beter is een houtkachel. Hiermee verliest u ook minder warmte. Maar het beste is helemaal niet stoken in huis.'

Een van de goedkoopste manieren om de luchtkwaliteit te verbeteren zijn goede filters in het ventilatiesysteem. Fijnstof in huis ontstaat onder andere door koken en stoken. 'Maar 50% van het fijnstof komt van buiten', vertelt Piet. 'Dit is fijnstof van bijvoorbeeld verkeer en industrie. Heeft u balansventilatie in huis met warmteterugwinning? De veelgebruikte G4 filters in de ventilatieunit houden het fijnstof van buiten nauwelijks tegen. Ze zorgen er alleen voor dat de warmtewisselaar niet vervuilt en dichtslibt. Een nieuwere woning is behoorlijk luchtdicht. Het grootste deel van alle verse lucht komt via de inblaasroosters binnen. Daarom doet een goed filter daar heel veel. Vooral in de herfst en winter als ramen en deuren meestal dicht zijn. F7 fijnstoffilters houden het fijnstof wél tegen. Deze kunt u zelf gemakkelijk plaatsen. De filters in de ventilatieunit moet u toch 1 keer per jaar vervangen. Deze filters kosten voor een heel huis maar zo’n 15 euro extra. En samen met kookafzuiging vermindert u het fijnstof in huis tot wel 60%.'

'Ik vervang zelf ook de ventilatiefilters thuis. En ik ben elke keer weer verbaasd als ik ze eruit haal. De filters gaan er wit in en komen er zwart weer uit. Toch een fijn idee dat je dit buiten de deur houdt. Bij oudere woningen zonder balansventilatie is het lastiger om de lucht te filteren. Dan is het slim om in elke kamer een luchtreiniger te plaatsen', voegt de fijnstofspecialist toe.

Wordt u regelmatig 's ochtends niet uitgerust wakker? 'Dat kan aan de luchtkwaliteit in de slaapkamer liggen', zegt de TNO-onderzoeker. 'De luchtkwaliteit is gemiddeld 21 uur in de week niet goed in de Nederlandse slaapkamers. Dat is toch de helft van de tijd dat u slaapt. Vaak is onvoldoende ventilatie de oorzaak. Dan blijft het uitgeademde CO2 lang in de kamer hangen. Eigenlijk zou iedereen eens een week lang een CO2-meter op de slaapkamer moeten zetten. Zo krijgt u veel inzicht hoe goed de luchtkwaliteit in uw slaapkamer is.'

'Let er in ieder geval op dat ventilatieroosters open staan. Eigenlijk zou u ’s avonds de ventilatieroosters beneden dicht moeten doen en op de slaapkamer open. Dan zuigt het ventilatiesysteem meer verse lucht naar binnen via de slaapkamer. Ook kunnen zelfregelende ventilatieroosters iets toevoegen. Deze reageren op de windsnelheid en zorgen ervoor dat lucht gelijkmatig het huis binnenkomt. En niet bijvoorbeeld alleen aan de kant van het huis waar de wind op staat.'

Woont u in een ouder huis? Dan kunt u sneller last hebben van vocht en schimmel in huis. Dat woont minder prettig en is ook niet zo goed voor uw gezondheid, zegt Piet. 'Kinderen ontwikkelen bijvoorbeeld sneller astma. Vooral schimmel in de woon- en slaapkamers is ongezond. Daar bent u namelijk het grootste deel van de tijd. In de badkamer komt vaak schimmel voor. Maar daar bent u meestal maar eventjes. Schimmelplekken ontstaan door te weinig ventilatie en slechte isolatie. Vocht uit de binnenlucht condenseert bijvoorbeeld op een koude muur. Dan krijgt u schimmel op die plek. Ventileer daarom goed in huis en zet de verwarming in 'vochtige' kamers wat hoger. Wie schimmel en vocht echt goed wil tegengaan, kan het huis beter isoleren met bijvoorbeeld muur- en dakisolatie. Daarmee bespaart u ook meteen energie.'

Als u een huis koopt, is dit een goed moment om te kijken hoe 'gezond' de woning is. 'Kijk eens welk ventilatiesysteem het huis heeft. En hoe de kookafzuiging in de keuken is geregeld. Zet bij de bezichtiging van het huis het ventilatiesysteem, als het er is, op de hoogste stand. En luister hoeveel geluid het maakt. Bij veel lawaai zult u het straks meestal in de laagste stand laten staan. En kunt u het huis dus niet genoeg ventileren. Een ventilatiesysteem is soms moeilijk aan te passen als u eenmaal in het huis woont. Luchtkanalen zijn vaak in de vloer gestort. En zo'n aanpassing brengt heel wat kosten met zich mee', aldus de fijnstofspecialist.

Huis verbouwen
Heeft u verbouwplannen voor uw huis? Piet: 'Neem bijvoorbeeld extra ventilatieroosters op in uw verbouwplan. Op de meeste zolders is het slecht gesteld met de ventilatie. Maakt u daar extra slaapkamers? Kijk dan of u een dakkapel kunt maken met goede ventilatieroosters erin. En plaats bijvoorbeeld een ventilatie-unit op zolder. Dat slaapt toch een stukje lekkerder.'

Met goede filters in het ventilatiesysteem zorgt u meteen voor schonere lucht in huis

Gezond én duurzaam

Bij de bouw van nieuwe woningen letten ze volgens de TNO-onderzoeker tegenwoordig wel op hoe energiezuinig een huis is. 'Maar ventilatie en goede kookafzuiging krijgen nog te weinig aandacht. Toch gaan energiebesparing en gezondheid hand in hand. Met goede ventilatie en isolatie bespaart u energie. En zorgt u voor een gezonder binnenklimaat. Dan wonen u en uw huisgenoten een stuk fijner en gezonder.' Lees ook hoe u uw woning stap voor stap duurzamer maakt.