Mantelzorg: wat betekent dit voor je inkomen en pensioen?

Veel mantelzorgers combineren hun drukke leven met de zorg voor iemand die hen dierbaar is. Dat kost tijd en energie. Soms werken ze daarom minder of stoppen ze tijdelijk met werken. Dat heeft gevolgen voor je inkomen nu. Maar het kan ook invloed hebben op je financiële situatie na pensionering. Welke financiële ondersteuning is er voor mantelzorgers? En wat betekent mantelzorg verlenen voor de opbouw van je pensioen?  

De gemeente kan helpen bij financiële ondersteuning

Veel gemeenten kunnen mantelzorgers helpen met een steuntje in de rug.

Alle gemeenten krijgen jaarlijks een budget voor mantelzorgwaardering. Ze noemen het ook wel een mantelzorgcompliment. Het verschilt per gemeente wat je krijgt. Bijvoorbeeld een geldbedrag, kortingsbonnen of een gratis activiteit voor mantelzorgers. 
De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is er om mensen die hulp nodig hebben zoveel mogelijk zelfstandig thuis te laten wonen. Maar mantelzorgers kunnen ook hulp vragen via de Wmo. Bijvoorbeeld om vervangende zorg te zoeken (respijtzorg).  
Heeft degene voor wie je zorgt een Persoonsgebonden Budget (PGB)? Dan kan jij een vergoeding krijgen voor de zorg die je levert. Je wordt dan vanuit het PGB betaald. Naast een financiële vergoeding voor jouw werk, kan deze bijdrage je ook helpen om jouw inkomensverlies door minder werken gedeeltelijk op te vangen. 
De Mantelzorglijn is er voor al je vragen over mantelzorg. Ze helpen je telefonisch met vragen over financiële regelingen en ondersteuning. Zo weet je precies waar je recht op hebt. 

Verschil per gemeente

De hoogte van de vergoedingen en de voorwaarden van deze regelingen verschillen per gemeente. Neem dus contact op met jouw gemeente en informeer naar de mogelijkheden. 

Je kunt even op adem komen door respijtzorg

We noemden het al even dat je via de Wmo respijtzorg kunt aanvragen. Maar wat is dat eigenlijk? Respijtzorg is vervangende zorg. Je kunt dan jouw zorg voor een dierbare tijdelijk overdragen aan een ander. Dat kan eenmalig zijn, bijvoorbeeld tijdens jouw vakantie. Maar je kunt ook terugkerende respijtzorg regelen, zodat jij bijvoorbeeld elke woensdagmiddag naar zangles kunt. Of 1 keer per maand een weekendje tijd voor jezelf hebt.  
  • Respijtzorg thuis of ergens anders: Soms is het handig dat degene voor wie je zorgt tijdelijk buitenshuis zorg krijgt. Bijvoorbeeld in een verpleegtehuis of op een dagbestedingslocatie. Op die manier kun jij in jouw eigen huis even op adem komen. Maar het is ook mogelijk dat er tijdelijk iemand bij jou thuiskomt om voor jouw dierbare te zorgen. Bijvoorbeeld als degene waarvoor je zorgt niet makkelijk vervoerd kan worden. Of als het gewoon prettiger of handiger is om thuis te blijven. 
  • Betaalde of onbetaalde respijtzorg: Misschien ken je iemand in jouw omgeving die tijdelijk de zorg kan overnemen. Of schakel een vrijwilliger in. In die situaties is respijtzorg onbetaald. Is er professionele zorg nodig? Bijvoorbeeld een verpleegkundige die medische taken overneemt? Soms worden deze kosten betaald. Bekijk van tevoren waar je recht op hebt en hoe je een vergoeding kunt krijgen. Zo kom je niet achteraf voor financiële verrassingen te staan.

Er is speciale ondersteuning voor zelfstandigen

Ben je zelfstandig ondernemer? Dan betekent elke niet gewerkte dag een niet betaalde dag. Dat geldt voor vakantie, maar ook als je niet kunt werken omdat je voor iemand moet zorgen. Gelukkig zijn er regelingen waar je misschien op kunt terugvallen. Zodat je toch financiële hulp kunt krijgen. 
De Bbz-uitkering (Besluit bijstandsverlening zelfstandigen) is een vangnet voor ondernemers die tijdelijk niet genoeg inkomen hebben. Hiermee krijg je een financiële bijdrage om rond te komen. Je kunt dit aanvragen bij jouw gemeente. 
Sommige verzekeringen bieden extra hulp als je mantelzorg geeft. Ze betalen een deel van je inkomen als je door mantelzorg minder kunt werken. Zo blijft je inkomen stabieler tijdens deze periode. 
Als zelfstandige kun je ook gebruikmaken van bepaalde financiële hulp die de gemeente geeft. Dit zijn dezelfde regelingen die ook gelden voor werknemers die in loondienst zijn. Denk maar eens aan Mantelzorgwaardering via de gemeente, hulp vragen via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) of een vergoeding via het Persoonsgebonden Budget (PGB). 
Als zelfstandige kun je soms schuiven met werktijden, zodat je het makkelijker kunt combineren met mantelzorg. Bespreek jouw situatie met je opdrachtgevers. Misschien kun je doorlooptijden of werkdagen aanpassen. Houd de balans tussen werk en privé wel goed in de gaten. En voorkom dat je door werkdruk veel in weekenden of in de avonduren gaat werken. 

Bepaalde zorgkosten zijn aftrekbaar bij de belastingaangifte

De persoon waaraan je mantelzorg verleent, kan bepaalde zorgkosten soms aftrekken bij de belastingaangifte. Ook als mantelzorger kun jij in sommige situaties zorgkosten aftrekken. Denk bijvoorbeeld aan bepaalde kosten voor medicijnen, medische zorg, vervoer en gezinshulp.

Er geldt wel een drempelbedrag en er zijn voorwaarden. Niet alle zorgkosten zijn aftrekbaar. Welke kosten je mag aftrekken en onder welke voorwaarden, kan ieder jaar veranderen. Bekijk daarom altijd de actuele informatie en voorwaarden op de website van de Belastingdienst.

Minder werken levert vaak minder pensioen op 

Lukt het niet om mantelzorg te combineren met een baan? En moet je (tijdelijk) stoppen met werken om te zorgen voor iemand uit jouw omgeving? Dan merk je dat meteen in je portemonnee. Maar ook in de toekomst kan dat financiële gevolgen hebben. Bijvoorbeeld voor jouw pensioen. Want pensioen bouw je op over je brutosalaris. Dus minder werken betekent een lagere pensioenopbouw. Zo kan een pensioengat ontstaan. Dit geldt bijvoorbeeld in de volgende situaties: 
  • je gaat parttime werken om jouw werk te combineren met zorg; 
  • je neemt onbetaald zorgverlof op; 
  • je stopt helemaal met werken om voor lange tijd voor iemand te zorgen. 
Wil je weten wat minder werken betekent voor je pensioenopbouw? Neem dan contact op met je werkgever of pensioenuitvoerder. Zij kunnen laten zien wat dit betekent in jouw persoonlijke situatie. 

Gelukkig zijn er verlofregelingen mét pensioenopbouw 

Er bestaan verschillende wettelijke verlofregelingen waar mantelzorgers gebruik van kunnen maken. De overheid kent 3 soorten zorgverlof. Hieronder zie je de wettelijke regels. Deze regels gelden voor mantelzorgers die full- of parttime in loondienst werken. Natuurlijk kan jouw werkgever meer salaris of pensioen doorbetalen dan de overheid voorschrijft. Vraag het dus altijd na bij jouw werkgever. De opbouw van jouw AOW loopt altijd door. De AOW is een basispensioen vanuit de overheid. Iedereen die in Nederland woont of werkt bouwt AOW op.  
  • Je krijgt enkele dagen verlof voor dringende gebeurtenissen in je privéleven. Bijvoorbeeld bij overlijden van een dierbare, een ziek kind van school halen of bij een lekkage in huis.
  • Jouw werkgever betaalt jouw salaris volledig door tijdens dit verlof.
  • Jouw pensioenopbouw loopt volledig door. Werknemer en werkgever blijven gewoon allebei de pensioenpremies doorbetalen.
  • Per jaar mag je maximaal 2 keer het aantal uren opnemen dat je per week werkt. Kortdurend verlof gebruik je bijvoorbeeld om te zorgen voor een ziek familielid.
  • Jouw werkgever betaalt minimaal 70% van jouw salaris met een minimum van het wettelijk minimumloon.
  • Er zijn geen wettelijke regels voor het doorbetalen van pensioenopbouw. Maar in de praktijk loopt de pensioenopbouw vaak gewoon door. Dit is afhankelijk van de cao of het pensioenreglement. Vraag dus bij jouw werkgever of pensioenuitvoerder na hoe dat in jouw situatie is geregeld. 
  • Per jaar kun je maximaal 6 keer het aantal uren opnemen dat je per week werkt. Bijvoorbeeld voor intensieve zorg bij ernstige ziekte van een partner, ouder of kind.
  • Je werkgever is niet verplicht om jouw salaris door te betalen. 
  • Je werkgever hoeft de pensioenopbouw niet voort te zetten. Vaak blijf je wel verzekerd voor een uitkering bij overlijden of arbeidsongeschiktheid. Vraag ernaar wat er voor jou geldt. 

Soms kun je vrijwillig je pensioenopbouw voortzetten 

Stopt je werkgever jouw pensioenopbouw tijdens het verlof? Dan kun je soms zelf vrijwillig de werknemers- én werkgeverspremie betalen. Zo bouw je gewoon pensioen op als je tijdelijk niet of minder werkt. Dit noem je vrijwillige voortzetting. Tip: stel de volgende vragen aan jouw werkgever of pensioenuitvoerder: 
  • Kan ik vrijwillige voortzetting aanvragen?  
  • Tot wanneer kan ik vrijwillige voortzetting regelen? Vaak moet dat binnen 6 maanden. 
  • Wat zijn de maandelijkse kosten? 
  • Blijf ik ook verzekerd voor nabestaandenpensioen? 

Je kunt ook zelf zorgen voor extra pensioen 

Naast een pensioen via je werkgever kun je altijd zelf extra pensioen opbouwen. Dat kan op verschillende manieren. Ben je zelfstandig ondernemer? Dan is er geen werkgever die pensioen voor jou opbouwt. Gelukkig zijn er ook andere manieren om zelf voor je pensioen te zorgen. Wil je meer vrijheid? En zelf een spaar- of beleggingsdoel kiezen? Of ga je voor een extra pensioenpotje en vind je belasting­voordeel belangrijker? Kies wat bij je past.  
  1. Pensioen aanvullen via een lijfrente: Bouw je minder pensioen op dan volgens de belastingregels mag? Dan heb je jaarruimte. Jaarruimte is het bedrag dat je mag gebruiken om met belastingvoordeel je pensioen aan te vullen. Je kan tot wel 49,5% van de inleg terugvragen van de Belastingdienst. De belasting die je betaalt bij het uitkeren van je aanvullend pensioen is vaak lager dan de belasting die je nu betaalt. Een mooi voordeel.  Je kunt sparen of beleggen voor een lijfrente. Of je kiest een lijfrente waar dat allebei kan.  
  2. Sparen voor de toekomst: Wil je graag sparen, maar weet je nog niet zo goed welke manier bij jou past? Je kan gewoon sparen met een spaarrekening. Dat kan met een variabele of vaste rente. Een spaarrekening is handig als je verschillende spaardoelen hebt en nog niet precies weet wanneer je geld nodig hebt. 
  3. Beleggen voor de toekomst: Wil je liever beleggen? Dat kan natuurlijk ook. Beleggen kan op verschillende manieren. Beleggen levert op de langere termijn meestal meer op dan sparen. Maar je neemt ook een risico: je inleg kan minder waard worden. En er zijn kosten. 

Voor een werkloze of arbeidsongeschikte mantelzorger gelden speciale regels 

Ben je mantelzorger en word je werkloos of arbeidsongeschikt? Dan kunnen de jaren dat je mantelzorg gaf voor de helft meetellen als arbeidsverleden. Op die manier krijg je misschien over een langere periode een WW- of WIA-uitkering. Dit noemen we ook wel ‘mantelzorgforfait’. Voorwaarde is dat je tijdens jouw mantelzorgperiode betaald werd vanuit het Persoonsgebonden Budget (PGB) van degene waarvoor je zorgde. Geef je intensieve mantelzorg en is dat moeilijk te combineren met de zoektocht naar een nieuwe baan? Dan hoef je in bepaalde situaties niet te solliciteren. Tip: Neem contact op met het UWV. Een speciale werkcoach kan jouw situatie bekijken en daarna persoonlijk advies geven. 

Checklist: alles op een rijtje

Tijdens de zorg moet je aan veel dingen denken. Een checklist of stappenplan is dan heel handig. Hieronder zetten we allerlei zaken nog even overzichtelijk op een rij. Tip: vul de checklist aan met eigen ideeën. Zo kun je niets vergeten.  
  • Zoek uit wat jouw inkomen gaat worden als je (tijdelijk) minder gaat werken. 
  • Bekijk hoe jouw pensioenopbouw er nu uitziet. Je kunt dit makkelijk checken op MijnPensioenoverzicht.
  • Vraag je werkgever of pensioenuitvoerder wat er gebeurt met je pensioen tijdens zorgverlof. 
  • Onderzoek of vrijwillige pensioenvoortzetting mogelijk is. 
  • Bereken je jaarruimte als je extra pensioen wil opbouwen via een lijfrente. 
  • Maak een overzicht van alle kosten die je hebt gemaakt of nog gaat maken tijdens de mantelzorgperiode. Zo weet je beter waar je aan toe bent. 
  • Bewaar bonnetjes van zorgkosten. Deze kosten kun je misschien aftrekken bij jouw belastingaangifte. 
  • Informeer bij je gemeente of er financiële ondersteuning voor jou is via mantelzorgwaardering of Wmo. 
  • Zorg goed voor jezelf. Neem op tijd rust of doe leuke dingen die je afleiding geven. 

Zorg goed voor een ander maar óók voor jezelf

Als mantelzorger komt er veel op je af. Je zorgt voor een ander, maar vergeet daarbij niet jezelf. Ook zaken als je inkomen en pensioen verdienen aandacht. Met deze kennisgids weet je in elk geval welke financiële hulp er is en welke rechten en mogelijkheden je hebt om (extra) pensioen op te bouwen. Want zorgen voor een ander begint met goed voor jezelf zorgen.