HR

Omgaan met stress volgens Thijs Launspach

HR

De coronacrisis zorgt voor veel onzekerheid en stress. Psycholoog en auteur Thijs Launspach vertelt over omgaan met stress.

16 jul 2020
9 minuten

'Alles wat je routine in de war schopt, zorgt voor stress'

‘Mensen raken gestrest als ze de controle verliezen over de situatie. Dat is nu aan de hand, omdat je opeens gedwongen wordt om op een bepaalde manier te werken en je een aantal dingen die je vanzelfsprekend vindt, niet mag doen. Eigenlijk alles wat je routine in de war schopt en je opnieuw laat nadenken over hoe ga ik dit regelen, zorgt voor stress.’

Thijs Launspach heeft meerdere boeken over stress op zijn naam, waaronder Fokking druk (2018). Hij heeft zich specifiek verdiept in de combi van stress en millennials. Launspach, zelf millennial, is geen ervaringsdeskundige als het gaat om burn-out, maar zijn interesse in de kwestie is niet louter academisch. ‘Er zijn periodes in mijn leven geweest dat ik een minder leuk mens was vanwege stress. Mijn specifieke interesse in stress kwam toen ik op de universiteit werkte in een team jonge mensen, van wie de ene na de andere omviel met stressklachten of een burnout. Dat was het moment dat ik dacht: hier is echt wel iets aan de hand.’

Omgaan met stress, tips voor werkgevers

‘Stress activeert een fysiek systeem in ons lichaam. Na een seintje vanuit de hersenen maken de bijnieren adrenaline en cortisol aan. Je hebt twee soorten stress: incidentele een chronische. Incidentele stress zorgt ervoor dat je net iets harder kunt werken, bijvoorbeeld om die ene presentatie te geven. Chronische stress krijg je van zorgen om geld, slechte werkomstandigheden of een slechte verstandhouding met je collega’s of met je leidinggevende. Zorgen die je niet zelf kunt oplossen, zijn een behoorlijke stressor. Bijvoorbeeld zorgen om je gezondheid op een moment dat er een heel akelig virus rondwaart.’
‘Beide. Incidentele stress is op zich niet zo erg. Want daar kunnen we heel goed tegen, als je dat maar combineert met genoeg rust en genoeg ontspanning. Maar chronische stress, dus de hele tijd geactiveerd zijn of je de hele tijd gestrest voelen, dat is wel een behoorlijk probleem.’
‘Of het dé oorzaak is, is niet zeker, maar onze banen zijn wel een stuk drukker en ingewikkelder geworden. Het is ook veel moeilijker om je af te sluiten van werk, dus het is een van de aspecten die ons leven tegenwoordig stressvol maken. Een andere is het continu aanstaan voor je telefoon en alle notificaties daarvan. En gewoon het feit dat onze levens sowieso drukker zijn geworden. Er zijn overigens wel individuele verschillen tussen mensen in hoeveel stress ze aankunnen.’
‘In de cijfers zie je niet de oorzaken daarvan, dus dat is speculeren. Wat we wel weten, is dat mensen tussen de 25 en 35 jaar sowieso in een drukke fase in het leven zitten: je eerste grote stappen op werkgebied, vaak gecombineerd met een jong gezin, een kinderwens of met een heel druk sociaal leven. En misschien, maar dat is echt speculatie, zijn er dingen die hen extra gevoelig maken voor stress. Bijvoorbeeld omdat het de groep is die vanaf de opvoeding al heeft meegekregen “jij kunt worden wat je wil als je maar genoeg je best doet”. Wat op zich natuurlijk een overtuiging is die je in staat stelt om grootse dingen te bereiken, maar die ook wel een beetje zegt “als het niet lukt in je leven, is het volledig je eigen schuld”. Ze krijgen het gevoel belangrijke en grote dingen te moeten doen om de moeite waard zijn als mens.

Er is zo een aantal mechanismen binnen deze groep die ervoor kan zorgen dat als ze stresssignalen voelen, ze de neiging hebben om te denken dat ze zich over die vervelende vermoeidheid en die hoofdpijn heen moeten zetten. Ze vinden dat ze wel moeten presteren en hebben bepaalde drijfveren die ervoor zorgen dat ze misschien iets minder goed letten op hun eigen stressniveau.’
‘Een van de dingen die we weten, is dat de fysieke gezondheid heel veel invloed heeft op hoe belastbaar je mentaal gezien bent. Dus je moet, en nu klink ik als mijn moeder, voor jezelf zorgen: slapen, eten en bewegen. Verder moet je tegenwoordig ontzettend goed weten wat er bij jou gebeurt op het moment dat je gestrest raakt en dat goed monitoren. Je moet je op de een of andere manier zien te verhouden met die stress in je leven, bijvoorbeeld door meditatie of sporten.’
‘We zijn tegenwoordig gewend om op de korte termijn bezig te zijn met: welke taken moet ik deze week doen, welke doelen moet ik dit kwartaal behalen, wat wil ik deze maand gaan doen? Dat is allemaal super belangrijk, maar wat we wel eens uit het oog verliezen, is dat we een manier van werken vinden die ook op de lange termijn duurzaam is. En daar bedoel ik mee dat je twintig, dertig, veertig jaar lang met plezier en gezondheid aan het werk kunt, hoe suf dat ook klinkt. Soms betekent dat dat je op de korte termijn een klein beetje op de rem moet staan. En dat is iets wat volgens mij tegen millennials heel weinig gezegd is. De boodschap aan hen is dat ze nu moeten presteren en niet nadenken of je dat op de lange termijn wel volhoudt.’
‘Ondanks dat omgaan met stress in mijn ogen voornamelijk je eigen verantwoordelijkheid is, is er best wel een aantal dingen die een werkgever kan doen. Dat gaat niet alleen over hoe jij je werk uitvoert en hoeveel werk moet je verrichten, maar ook over wat de werkgever als normen stelt. En dat die het personeel bijvoorbeeld niet behandelt als een soort wegwerpattributen. Investeren in duurzame inzetbaarheid dus. Hoe wordt er met elkaar omgegaan? Is het normaal dat mensen achter hun scherm lunchen? In hoeverre word je geacht om in je privétijd ook nog beschikbaar te zijn voor werk en mailtjes te beantwoorden?’
‘Inderdaad. Normaal gesproken ben ik er geen voorstander van om bijvoorbeeld ’s avonds je mail te checken. Je brein maakt namelijk niet echt onderscheid tussen aan het werk zijn en standby staan. Dus als je ’s avonds je werkmail checkt, voelt dat voor je hoofd als werk. Ook in een situatie als deze is het dus belangrijk dat je een soort scheiding aanbrengt tussen je werkbestaan en je privébestaan. Dat kun je doen door bijvoorbeeld een soort ritueel te bedenken als je aan het werk gaat. Dat je je haren kamt, je toch netjes aankleedt en op een plek gaat zitten die gereserveerd is voor werk. Op die manier hou je de routine van het werk erin. Hou zoveel mogelijk dezelfde werkuren aan als dat kan en hou je eindtijd in de gaten. Als je thuis zit, is de neiging namelijk helemaal groot om nog even iets af te maken. Verder zijn pauzes belangrijk. En probeer jezelf af te sluiten voor allerlei afleidingen zoals notificaties.
‘Normaal gesproken vind ik dat inderdaad een ontzettend slecht idee. Die app kan niet uit en je krijgt het waarschijnlijk op je privételefoon binnen. Je kan het niet níét zien, want je brein is afgesteld op nieuwigheid. Dus als je een appje binnenkrijgt, ga je daarnaar kijken. Het blijft vervolgens in je hoofd spoken tot je er iets mee doet. Daarbij is een app-groep met meerdere mensen vaak niet goed gereguleerd, waardoor er allemaal onderonsjes ontstaan. Die zijn dan voor drie mensen van de dertig relevant, maar de rest krijgt er wel mee te maken als extra ruis.

Zakelijk en privé gaan door elkaar lopen in vakanties en weekenden. Dan is het opeens ook nog een privékanaal. Maar in deze tijden kan WhatsApp juist wél helpen. Nu we thuiswerken, missen we namelijk de sociale contacten die we normaal gesproken hebben met collega’s, dat is een heel belangrijk onderdeel van werk. Dat kun je ondervangen door via bijvoorbeeld WhatsApp contact te hebben over dingen die juist niet over werk gaan. Bijvoorbeeld over welke series mensen aan het kijken zijn nu ze thuis zitten. Dan borg je dat sociale aspect.’
‘Ja, precies. Want ook dat is echt een belangrijke factor van werk. Dat vergeten mensen nu wel eens nu we thuiszitten, maar dat kan met de digitale middelen van nu ook heel goed. Maar hou het dan wel sociaal en gebruik WhatsApp niet alsnóg voor werkzaken.’
‘Dat hangt er vanaf. Ik kan me voorstellen dat als je uit de toxische werksituatie komt waar je ziek aan het worden was, het ook wel enige opluchting met zich meebrengt. Maar het kan ook zijn dat mensen hier juist stress van krijgen, vanwege alle onduidelijkheid en onzekerheid. Dat zal per persoon verschillen.’
‘Ik ben als spreker behoorlijk getroffen: alles werd afgezegd. Daarnaast is het ontregelend als dingen die normaal gesproken vanzelfsprekend waren, op losse schroeven komen te staan. Maar ik merk aan mezelf dat het ook een beetje nederig maakt. Misschien maakt het ons ook wat bewuster in het nadenken over ons eigen leven en iets bescheidener in wat we ervan verwachten.’
‘Het is belangrijk om een handelingsperspectief te hebben, dat je het gevoel hebt dat je iets kunt doen. Dat kan iets groots zijn, zoals hulp bieden aan mensen om je heen. Maar ook iets op kleinere schaal, zoals een fotoalbum van het afgelopen jaar in elkaar knutselen. Het gevoel dat je iets kunt doen om je situatie beter te maken, is super belangrijk voor je mentale gezondheid. En verwacht niet van jezelf dat je evenveel gedaan krijgt als je normaal, zeker niet als je thuis werkt met kinderen om je heen. Dat is ook niet erg. Maar communiceer daar veel over.’
Je moet, en nu klink ik als mijn moeder, voor jezelf zorgen: slapen, eten en bewegen
Thijs Launspach

Pleidooi voor lummeltijd

Stress gaat niet alleen over werkdruk, zegt Martine Bolhuis, expert duurzame inzetbaarheid bij Centraal Beheer. ‘Ik denk dat het goed is om stress te bekijken vanuit een breder perspectief op duurzame inzetbaarheid. Waardoor ervaar je stress op je werk? Daarbij moet je ook kijken naar zaken als loopbaanperspectief, naar de balans tussen werk en privé en naar leren en ontwikkelen.

Buitenspel

De tijd dat we met ons diploma in onze achterzak bij één werkgever ons pensioen haalden, ligt ver achter ons. We moeten onszelf blijven ontwikkelen, anders staan we buiten spel. Dat legt ook druk op.’ Werkgevers en werknemers doen er goed aan met elkaar nieuwe afspraken te maken over hoe ze werken en wat ze van elkaar nodig hebben, vindt Bruggink. ‘Er is een cultuurverandering nodig. Ik denk dat lummeltijd op het werk heel belangrijk is. Er moet een juiste balans zijn tussen exploitatie en exploratie. Even weg van de waan van de dag en wat afstand nemen. Dan ontstaat er in je hoofd ruimte voor creativiteit, voor innovatie. En dan bedenk je misschien wel een heel nieuw werkproces, dat beter is dan hoe je je werk nu doet. Die lummeltijd leidde bij Google tot Gmail.’

Centraal Beheer ontwikkelt Lekker Bezig-programma

Het Lekker Bezig-programma helpt u op weg naar een duurzaam inzetbare organisatie. Het bestaat uit een offline programma voor leidinggevenden en een app waarmee uw medewerkers eigen regie voeren over hun inzetbaarheid. De app helpt uw medewerkers om lekkerder in hun werk te staan. Zowel nu als later. Het geeft inzicht in gezondheid, werk-privé, functioneren en toekomst. Het offline programma bestaat uit advies en training voor werkgevers, leidinggevenden en HR-professionals. In de praktijk blijkt dat het voor leidinggevenden spannend is om een kwetsbaar gesprek te voeren. De training helpt om het gesprek over duurzame inzetbaarheid met medewerkers op gang te brengen.